Makalipas ang Tatlong Dekada – 2
Ikalawang Bahagi
1. Parang kailan lang iyong panahong nangangahoy ako sa Palawpaw at Kialigi. Iyong panahong ang pangarap lamang ay ang maitawid ang isa pang araw at isa pang gabi. Iyong panahong ang pag-iral sa mundong ibabaw ay literal na pakikibaka – laban sa kapwa tao, laban sa kalikasan at laban sa sarili.
Sabuwa da su alan daw su alan na sabubuwa da. Ba iyan bagad hu etaw ha hari din agkaindanan haini ta iyan din da tagkaaha su babayaen din. Ku hari ngani labi agkaindanan hu etaw su bun ig-indus din un, na iyan pa kan labi su igkaayad hu duma din.
2. Parang kahapon lamang iyong sandali na sinigawan kami ng isang may-ari ng palayan habang nangunguha kami ng kuhol sa bagong araro niyang tubigan. Marahil iyong pagtataboy niya sa amin noon ay sa kadahilanang bago pa lamang pinauuso ng mga bulastog na nasa isang sangay ng pamahalaan ang kagandahan umano ng kuhol. Malamang ni hindi sumagi sa panagimpan ng may-ari ng palayang iyon na sa hinahrap ay gagastos pa siya nang malaki para bumili ng kemikal na pamatay ng kuhol.
Hari ki maal un agdaus ku amin igtangel hu kena ta agkakilala. Ta duun hu ag-ikagiyen ha iyan un nangkamaumis, na duduun un daan igtangel su hilo.
3. Hanggang ngayon sariwa pa ang mga ngiti ng mga kalaro ko noon ng kundisi sa Kibalabag. Iyon ang panahon na ang halimuyak ng hinog na bayabas ay nasasamyo sa bawat hihip ng hangin.
Su mga naaha ko su anay ha mga malmalaki daw lagalaga na amin un daan mga malmalaki daw lagalaga iman. Ba kena iling kanay su anay, su alualo dan gid iman na iyan un daan su alualo hu duma iman – su kagpanan-aw hu kagi pa hu kaban ha amin duun tagkakayog ha etaw.
4. Sariwa pa sa isip iyong unang araw ko sa pagpasok sa unang baitang sa elementarya. Nagwala ang isang batang lalaki noon dahil kinukumpiska ang mga holen na nasa loob ng kanyang bag na kulay kayumanggi at yari sa balat ng baka. At dahil doon, hindi nakumpiska ang kanyang mga holen.
Bul-og haena ha malmalaki na kagi pa hu duma na minaragi ha mabalaw. Hura dan katun-i ha saena ha malmalaki na sabuwa un ha bukalag hu mangangayaw ha ku agpanangkay bun aglugna un su kontra ha nangakabakes un ta hari un agkabaya agsukol.
5. Tila isang araw lamang ang nakalipas mula nang maglakad ako mula Dalirig hanggang San Roque. Iyon ang mga panahong ang paglalakad sa kung saan saan ay magiging pagsasanay sa isang yugto ng buhay sa hinaharap. Iyon ang panahong ang bawat bunga ng bayabas sa tabing daan ay sadyang napakasarap at ang bawat bukal ng tubig na nadadaanan ang siyang pinakanakatitighaw sa lahat.
Hari ki mabeleng ku ba su maal un tagpangiwalkiwal su ig-agi ta. Ta hura ki pa imbata na intunda un haena ha mahitabo.
6. Naririnig ko pa ang sinabi noon ng isang taong hindi ko kilala.
“Hari ka luyahan ta alan haini na kena iyan untol ha weleng hu mga butang. Kena getek su makag-ikagi ku inu su laus daw inu su kena,” wika ng taong iyon.
Madakel pa ha kagpangabukad hu banaba su minagi daw human ko kasabot su tag-ikagiyen din. Hari gayed diay labi tagkaindanan hu mata su untol ha weleng hu mga butang.
7. Habang sinusulat ko ito, 8,772 araw na ang nakalilipas mula nang gawin ko ang kaunaunahang sibat na malamang ay naubos na ngayon ng kalawang sa lugar kung saan ko ito itinago. Iyon ay panahong hindi ko mapigilang magpanday ng mga sandatang aking naiisip. wala akong kaalam-alam na nananalaytay sa akin ang dugo ng mahuhusay na mga panday na nagpatanyag noon sa Kalasungay noong mga panahong ang sentro ng kasaysayan ay hindi ang kabulaanang dala ng mga kolonisador at ng kanilang mga kampon.
Hiay! Sin-u pa iman su nakapaliman ha su galang daw subu hu Kalasungay na iyan gayed nangkamaayad hu alan?
8. Habang sinusulat ko ito, naalala ko ang nakangiting mukha ng isang babaeng hindi ko kilala na nanonood habang inaayos ko ang baga kung saan nakasalang ang sibat na aking pinapanday noon. Ang kanyang panika ay napapalamutian ng hugis saging na buwan at gayundin ng mga bituin. Hindi ko na muli pang nakita ang kanyang mukha subalit iyon ay tila nakatatak sa aking isip.
Iyan din gid nahenahena ha nalugay un naipes su kagpangayaw ha iling gaun hu mga buuy. Ta napengahan un haena ha mga anlaw. Ta bul-og iman, su kagpangayaw na kena ba da saba ha alubanga. Ta isan su kagpangayaw na amin din kalanganan.
Anijun Mudan-udan
