Feeds:
Mga Paskil
Mga Puna

Archive for Pebrero, 2009

Hindi ito iyong palabas sa telebisyon. Ito ay tungkol pa rin sa Batbat hi Udan. At kung magtatanong ka kung ano ang kaugnayan ng tanong sa Batbat Hi Udan, ito na ang sagot:

Oo, Grade 4 ang pinakabatang mambabasa ng Batbat hi Udan sa kasalukuyan! Sadyang natuwa ako nang malaman kong kahit ang isang Grade 4 ay kayang basahin at maintindihan ang Batbat Hi Udan!

Hindi lang iyan, may Grade 6 na rin na nagbabasa ng Batbat Hi Udan.  At ito ang malupit kapag natuloy, may Grade 2 na gustong kumasa laban sa Grade 4! Hahaha. Kaabang-abang kung ano ang magiging reaksiyon ng mga batang ito. May hanggang buong bakasyon pa naman sila para matapos ang pagbabasa.

Syempre, una nang kumasa ang ilang nasa mataas na paaralan. At hindi syempre pahuhuli ang mga magulang na pumunta sa booklaunching. At ito pa ang isa (hindi ko alam kung nakatutuwa ba ito o nakalulungkot), karamihan sa mga bumili ng libro ay labas sa akademya! Noong una, ang akala ko’y nasa akademya lamang ang maraming nagbabasa. Aba ngayon, mga batang propesyunal na nagtatrabaho sa Makati at Maynila ang mga bumibili. Sana magtuluytuloy ito sapagkat isa sa personal kong kampanya ay hamunin ang kabataang Pilipino na umugnay sa kanilang kultura sa pamamagitan ng pagbabasa ng panitikang Filipino.

Para sa lahat na nasa labas ng bansa na nais makakuha ng kopya, hindi ko pa naaayos kung ano ang pinakamasinop na paraan. Sa ngayon, marahil magpabili muna kayo sa mga kamag-anak ninyo o kaibigan na nandito sa Pilipinas.

Ikaw, kakasa ka ba sa Grade 4 sa pagbabasa ng Batbat Hi Udan?

Siyanga pala, sa Pebrero 27, 2009, 1pm, ay nasa Bukidnon State University ako sa Malaybalay City para sa re-launching ng Batbat Hi Udan. Sa lahat na malapit lamang doon, sana makadalo kayo!

Advertisements

Read Full Post »

Taospuso akong nagpapasalamat sa lahat na dumalo at nakilahok sa paglulunsad ng nobelang Batbat Hi Udan. Nakakatuwa ang mainit na pagtanggap ng lahat sa Batbat hi Udan at ang malinaw nilang suporta sa mga ninanais isulong ng nobela.

Salamat kay UPLB Chancellor Dr. Rey Velasco sa pagpapaunlak sa aking imbitasyon at sa pagbibigay ng mensahe. Ayon pa sa kanya, ang Batbat hi Udan ay ang bersyon ng mga Pilipino ng Lord of the Rings. At umaasa na siya na ang Batbat Hi Udan ay magkakaroon ng sequel! Abangan! hehe

Maraming salamat sa Boston Cafe! Masarap ang kape dito at maayos pa ang serbisyo. Tamang-tama talaga sa paglulunsad ng Batbat Hi Udan.

Salamat din sa pagpapaunlak ng tanggapan ni Sen. Migz Zubiri na nagpadala ng kanyang mensahe sa pamamagitan ng kanyang kinatawan.

Nagpapasalamat din ako sa BUKLOD-UPLB sa kanilang suporta at pagtangkilik sa Batbat hi Udan. Sa susunod na mga araw ay ipapaskil ko dito ang kanilang mensahe.

Salamat din sa pagdalo ni Fatima Villaseñor ng Sentrong Pangkultura ng Laguna sa ilalim ng Tanggapan ni Gob. Ningning Lazaro.

Natutuwa din ako sa pagpapaunlak ni Prof. Greg Ardales Jr. ng  UP Rural High School at ni Prof. Alona Ardales ng Filipino Department ng De La Salle Canlubang.

Nagpapasalamat din ako kay Dr. Melinda Lumanta ng UP Open University sa kanyang pagdalo at pagtangkilik.

Salamat din kay G. Jim Gomez ng Associated Press at kanyang pamilya sa kanilang pagdalo.

Gayundin nagpapasalamat ako kina Dr. Asuncion Raymundo, Dean ng CAS at Prof. Jerry Yapo,  Chairperson ng Dept. of Humanities, UPLB.

Salamat din sa pagdalo ni Juanita Juanillas, Dean ng College of Education ng Laguna State Polytechnic College.

Sa mga magulang ng aming mga estudyante at sa mga kapitbahay sa Lopez Avenue, maraming salamat din!

Sa mga kaibigang tumulong at sumuporta maraming maraming salamat!

Umaasa ako sa patuloy ninyong pagtangkilik at pagsuporta hindi lamang sa Batbat Hi Udan kundi sa panitikang Filipino.

Read Full Post »

VIII. Balaw daw bis-ay tul-an hi Gaun

1. Ano ang gagawin mo kung sa isang umaga ay matutuklasan mong maaari mong makausap nang harap-harapan ang iyong sarili? ANo ang gagawin mo kung sa isang tanghali ay makikita mo ang iyong sarili pagbukas mo ng pinto? Ano ang gagawin kung sa isang gabi ay makikita mo ang iyong sarili na nakaupo sa iyong kama?

Maraming bagay ang mahirap ipaliwanag sapagkat hindi pa panahon upang maunawaan ang lahat. Subalit kailan ang tamang panahon?

Marahil sa panahong nakaupo ka sa tuktok ng isang burol na nakadungaw sa dagat. Marahil sa panahong nakasandal ka sa puno ng andalugong sa isang mainit na tanghali. Marahil sa sandaling ninanamnam mo ang isang tasang kape sa isang dapithapon.

Sa tuktok ng burol naroon ang isang kubo. Yari sa kawayan at kogon. Tagusan ang hangin sa malalaking siwang sa sahig at dingding. Sa itaas ng punong andalugong naghuhunihan ang mga ibong nanginginain. Hindi mo kailangang tumingala upang malaman kung anong mga ibon ang naroon. Ang tasang ginagamit mo ay tasang kawayan. Nakaukit sa tasa ang ang mga linyang sumasagisag sa bundok, dagat at lupa. Nakaukit din ang buwaya at kalumbata. Ang tasang iyon ay isang daigdig.

2. Pinalipas ko ang maraming umaga sa tumba-tumbang yari sa uway. Ang mga umagang iyon ay mga umagang inisip kita. Oo, ikaw na saksi sa pagkapukaw ng alab sa aking dibdib. Ikaw na isang dahilan kung bakit muling naglalagablab ang mga apoy na muntik nang masugbahan.

Pinalipas ko ang maraming umagang iyon habang iniisip ang ating salaysay. Hanggang kailan kaya isasalaysay ng magiging salinlahi natin ang ating epikong binubuo? Magiging buo na kaya ito sa panahon ng ating mga apo?

Sa mga umagang pinalipas ko sa tumba-tumbang uway, madalas kong maisip ang isang dapithapong panatag tayong nakaupo sa tuktok ng burol na nakadungaw sa dagat. Iyong dapithapong magkahawak kamay tayo sa dapithapon ng lahat na mga dapithapon. Marahil puti na ang lahat nating mga buhok noon. Marahil wala na akong buhok sa mga sandaling iyon. At maaalala natin ang panahon ng ating kabataan. At maaalala ko ang mga umagang pinalipas ko sa tumba-tumbang uway habang iniisip ka.

3. Nagsimula ang lahat sa isang panahon ng tag-araw. Dalawang buwan na ang nakalipas mula noong namitas sila ng hinog na bunga ng kape. At pinag-uusapan nila ang takbo ng panahon.

Iyon ang panahong nauso ang dabyana. Iyon ang panahong nakatira sila sa isang malaking bahay. Iyon ang panahong maraming hinog na saging at langka. Iyon ang panahong maraming pulot ang mga tamaing. Iyon ang panahong tumutubo kahit sa lama ang mga kabute.

At sa isang umaga sa aking paggising, narinig ko ang mga salitang iilan lamang ang makauunawa.

Lumagunhat ka su tul-an hi Gaun. Magsaut ka su langesa hi Maya. Sulip ka ta Tag-olowan ta daw matun-an nu ku hindu ka napuun.

4. Kapag malaki ka na at nabasa mo ito, mauunawaan mo kung bakit kita tinuturuan ng mga bagay na sa akin mo lang maririnig.

Marahil malalaman mo rin ang mga dahilan kung bakit ang mga kuwentong isinasalaysay ko sa iyo ay hindi tungkol sa mga prinsesa o di kaya’y mga kahariang mapuputi ang lahat at ang magaganda ay iyong kagaya ng magagarang manyika.

Kapag nagka-isip ka na, marahil iisipin mo rin ang kagaya ng mga inisip ko noon. At marahil sa mga panahong ikaw’y mag-iisip ay makakausap mo rin ang sarili mong nagmula sa sarili ng ating angkan. Marahil din hindi mo na ito kailangan basahin sapagkat naririnig mo na ito kahit sa iyong pagtulog. Marahil ang aking mga kuwento ay kaulayaw mo na sa iyong mga panaginip. Ikaw na bunga rin ng aking mga pananaginip.

Mabayabaya a ku mabayaan nu haini sa lalang hu mga apu nu. Ku maragi ka ha iling hu mga apu ku ha Bae.

5. Mayroong mga umagang tila nauulinigan ko sa hangin ang sinaunang mga limbay. Iyong mga limbay na hinihimig ng isang matandang babae habang naghahabi ng banig. Iyong mga limbay na hinihimig ng isang matandang lalaki habang nag-iihaw ng atay ng usa na kanyang nahuli.

Sa mga umagang ganoon, tila ba nararamdaman ko ang aking mga paa na naglalakad nang yapak sa batuhan sa gilid ng ilog. Tila ba ramdam ko ang mga gabon sa aking mukha habang umaahon sa Dulang-dulang.

Iyon ang mga umagang naiisip ko ang nakakubling talon. Ang talon na iilan lamang ang nakakita bago iyon tuluyang maglaho sa alaala. Ang talon na hanggang ngayon ay nagdadala ng hiwaga sa aking isip. Parang tumatalontalon ang himig ng limbay. Minsan naman ay parang paputolputol. At kapag naulinigan mo iyon sa umaga ay tiyak magbabalik sa iyo ang maraming alaalang matagal nang nilimot.

6. Ang pagsasalaysay ay isang proseso ng pagtuklas. Sa pagsasalaysay ay may mga nakakubling bagay na muling natutuklasan. Sa pagsasalaysay ay maaaring ikubli ang maraming bagay. Ang pagsasalaysay ay pagtuklas sa sarili. Ito ay paghahanap ng sarili. Ito ay pagtatanong sa sarili. Ito ay paghahanap ng sagot sa mga tanong. Walang halaga ang pagtuklas kung walang salaysay.

7. Sa panahong binabasa mo ito, marahil nagkakape na ako. At marahil isisilang na siya, siyang marunong bumasa sa nakasulat sa mga bituin. Marahil handa na rin ang haligi para sa itatayong talugan. Marahil isisilang na rin ang mga baganing magdadala sa pangalan ng kanilang mga angkan sa lahat nang labanan. At sa panahong makikilala na sila, marahil ako na nagsulat nito ay isa na lamang alaala. At marahil sa panahong iyon sa bato nila iuukit ang kanilang mga tala sapagkat ang pagtatalang gaya ng ginagawa ko ay matatangay lamang sa ihip ng hangin.

8. Kung nagbabasa ka pa rin hanggang ngayon, dapat malaman mo na ang nagsulat nito ay hindi ako. Sapagkat ako ay hindi pa dumarating sa aking panahon. At ang nilalang na nagtitipa ng mga salitang ito ay sadyang tagatipa lamang. Kaya kung gusto mong malaman ang aking totoong kuwento, sundan mo ako sa aking daigdig. Sapagkat hindi ba ang lahat nang hinggil sa akin ay naisalaysay na sa Batbat hi Udan?

Tayo ay mga tauhan ng mga kuwento,

At mababasa ang lahat sa mga bituin.

– Anijun Mudan-udan

Ilog Kitun-og, Banuwa ng Lidasan

Ikalawang anihan ng palay sa panahon ng ikapitong sungay ng usa ng pamumuno ni Datu Digkahaldek.

Read Full Post »

Serye 7

VII. Hapoy ha tagkalegdeg

1. Nagsimula ang mga digmaan nang maglakbay sa kalawakan ang bolang apoy. Iyon ang pagdaan ng lago. Iyon ang pagdaan ng kometa. Iyon ang panahon ng mga pangayaw.

Sa mga pangayaw isinilang ang mga bayani. Silang mga may alab ng apoy sa dibdib. Silang mga nakipagsapalaran sa iba’t ibang banuwa. Silang mga umukit ng pangalan sa salaysay ng kanilang lahi.

2. Apoy ang nagturo sa akin upang maunawaan ang lamig.

Isang mapusok na guro ang apoy. Nais ng apoy na maramdaman mo ang mga bagay sa paligid. Nais ng apoy na tumalas ang iyong pandama.

Ngunit pinipili ng apoy kung sino ang dapat makatuklas sa hiwaga ng paligid. At bago ka piliin ng apoy, dapat nararamdaman mo ang alab sa iyong dibdib.

Sinusubok ng apoy silang mga nagnanais lumakas. Silang mga hindi karapatdapat ay matutupok. At silang totoong matitibay ay mangangatunaw na parang bakal at magiging handa upang mahulmang mga sandata.

3. Ang apoy na naglalagablab ay isang bulaklak. Isang mahiwagang bulaklak. Mabangong bulaklak.

Maraming hiwaga ang nakakubli sa apoy. Ilang libong taon na ring tinutuklas ng tao ang mga hiwagang ito. Kung kaya mayroong mga taong nais maglakad sa nagbabagang mga uling. Mayroong mga mongheng sinisilaban ang sarili upang ipakita ang kanilang galit at lakas.

Kahit ang mga dalubhasa ay hindi pa malubos ang pag-aaral sa apoy. Sapagkat napakarami ang uri ng apoy. At bawat apoy ay may iba’t ibang katangian. Ilan na bang nag-aaral tungkol sa mga bulkan ang sumanib sa hiwaga ng apoy ng mga ito?

4. Binabago ng apoy ang lahat na nadadaanan niya. Maaaring tungo sa paglakas gaya ng mga sandata. Maaaring tungo sa pagkatupok at pagka-abo.

Mahirap maunawaan nang lubos ang hiwaga ng apoy. Lalo na kung ang apoy ay isang bulaklak. Isang mabangong bulaklak na tila naghihintay na may pumitas. Tiyak masusunog ang kamay ng sinumang pumitas.

5. Huwag maglaro ng apoy. Mapanganib ang maglaro ng apoy. Upang maunawaan nang lubos ang apoy, magdarang ka sa isang malamig na umaga habang nagkakape.

6. Huwag makipaglaro sa apoy. Sapagkat ang mapaglarong apoy ay walang ibang hangad kundi ang iyong pagkatupok at pagka-abo.

7. Alam ng apoy na ang buhay ay panandalian lamang. Kung kaya nais silain ng apoy ang lahat. Alam din ng apoy na may panahong humuhupa ang kanyang alab. Subalit babalik at babalik ang alab na iyon. Naghihintay lamang ng tamang pagkakaton ang apoy upang muling maglagablab.

8. Ang apoy ay may kaugnayan sa hangin. At ang hangin ay may kaugnayan sa tubig. Ibig bang sabihin may kaugnayan ang apoy sa tubig?

Ilang libong taon na ang nakalilipas magmula nang subukang tuklasin ng tao ang pagkakugnay ng mga bagay. At ilang libong tao na marahil ang nagnais na tuklasin kung paano pagsamahin ang lakas ng apoy, hangin at tubig.

Ano ang mangyayari kapag nagsalubong ang apoy na naglalagablab at mabangis na buhawi?

Read Full Post »

VI. Wahig daw Kalamag

1. Tubig. Tubig ang unang humubog sa aking malay. At hanggang ngayon tubig ang nagpapaunlad sa aking malay.

Mula sa tubig natuto ako sa mabilis na pag-angkop. Mula sa tubig natuto akong mag-ipon ng lakas. Mula sa tubig natuto akong walang hadlang na hindi maaaring tibagin o di kaya’y tangayin.

Iyan eman tag-angatan su pagkalakala hu mga bagangbangan. Madani un su baha.

2. Hangin. Hangin ang umihip sa akin upang mapadpad ako sa iba’t ibang lupain sa ibayo ng lupang aking tinubuan. Hangin ang nagdala sa akin sa lupalop ni Makiling.

Mula sa hangin natuto ako sa mabilis na pagkilos. Mula sa hangin natuto akong kumilos nang hindi nakikita. Mula sa hangin natuto akong walang puwang na hindi maaaring pasukin.

Tagkahibaya tagkalukot eman su hangin. Aman madani un makauma su alimpulos.

3. Sa tubig natuto akong huminga nang walang hangin. Sa tubig ako natuto na may iba’t ibang lasa ang bawat lugar. Na ang mga bagay ay may iba’t ibang gamit sa iba’t ibang panahon.

Sa hangin ako natuto na may iba’t ibang amoy ang bawat lugar. Na may iba’t ibang halimuyak ang mga bulaklak. Na ang pagkasariwa ay may iba’t ibang mukha.

4. Ang pagkontrol ng hangin ay isang kakayahang dapat matutunan ng sinumang nagnanais lumakas. Kahit sa mga boksingerong gaya ni Manny Pacquiao ay hindi lingid ang katotohanang ito.

Ngunit ang sukdulang paglakas ay hindi isang pisikal na bagay. Wala ito sa layo ng iyong tinatakbo araw-araw. Wala ito sa laki ng iyong baga. Wala ito sa lahat na alam mong paraan ng pagkontrol ng hangin. Sapagkat ang paglakas ay darating na lamang isang araw kapag nakitang ikaw ay karapatdapat na lumakas. Sapagkat ang paglakas gamit ang hangin ay hindi isang bagay na maaaring matuklasan sa isang panahon.

Marahil matagal pa bago ko malubos ang pag-unawa sa hiwaga ng hangin. At marahil hindi ko na ito matutuklasan.

5. Kapag napagsama mo ang kakayahan ng hangin at tubig, isang delubyong lakas ang iyong makakamtan. At sinong maaaring pumigil sa buhawi? Ngunit paano naman makakamit ang ganitong uri ng lakas?

Marami nang nagtangkang hanapin ang kasagutan sa tanong na ito. Sinubukan na ito ng mga ninuno ko noong unang panahon habang tinatawid ang bumabahang ilog ng Tagoloan. Sinubukan na ito ng mga kabataang nauna sa akin na nanghahabol ng ipu-ipo sa malawak na araruhan.

Ano kaya ang kanilang natuklasan? Sayang, sapagkat hindi na naisalin sa aking pandinig ang mga kuwento hinggil sa mga bagay na iyon.

6. Mag-ingat sa tubig. Maraming panganib ang dala ng tubig. Ilang beses ko na ring naranasan ang panganib ng tubig. Sapagkat ilang baha na ba ang aking tinawid? Ilang malalaking ilog na ang nilangoy habang bumabaha? Ilang baha na ba ang pumasok kahit sa kalooblooban ng aking bahay? Hindi nakapagtataka sapagkat itong ating bansa ay isang bayang laging binabaha. Kaunting ulan lang ay halos maglutangan na ang lahat sa baha.

Upang maunawaang lubos ang tubig, kailangan magtanim ng maraming puno.

7. Mapanganib ang hangin. Kapag ito’y pumasok sa tiyan, tiyak hindi ka mapapakali. At kapag sa ulo ito pumasok, tiyak mapapahamak ka. Ang hangin ay isang bagay na hindi dapat binabalewala. Sa panahon ngayon dapat pinipili ang hangin na hayaang pumasok sa katawan. Ang masamang hangin ay may dalang sumpa.

Mag-ingat sa hangin. Sapagkat kapag napasok na nito ang iyong ulo, tiyak na bibilog ang iyong ulo. Tatangayin ka nito palayo sa lupa. Mapanganib ang malayo sa lupa.

Upang maunawaan nang lubos ang hangin, magtanim ng maraming puno.

8. Wahig daw kalamag. Sin-u kanit su tagpakatuen ku in-inuwen pagtagam kandan? Sin-u kanit su amin din natun-an ku inu su batbat dan?

Marahil matagal pa bago natin matutunan kung paano lumiksi na gaya ng hangin. Marahil matagal pa natin mauunawaan kung paano lumakas na gaya ng tubig.

At sinasabi nating moderno na ang daigdig?

Read Full Post »