Feeds:
Mga Paskil
Mga Puna

Archive for Disyembre, 2011

1. Sa payak na pakahulugan, ang pakikipagkapwa ay ang paraan ng pakikisalamuha sa ibang tao (at sa ibang nilalang). Ang batayan nito ay mag-iiba lamang ayon sa mga paniniwala at mga saloobin ng isang indibidwal na hinubog ng mga institusyong panlipunan.

2. Isang karaniwang bagay lamang para sa isang normal na tao ang pakikipagkapwa. Ito marahil ang dahilan kung bakit hindi ito pinag-iisipan pa ng maraming tao sa mundong ibabaw.

3. Hindi alam ng karamihan na ang halaga ng pag-iral sa mundong ibabaw ay nakasalalay lamang sa kanilang pakikipagkapwa. Ang buong akala ng marami, ang yaman, dangal at talino ang sukatan ng halaga ng pag-iral kung kaya mas pinahahalagahan nila ang pagkamit sa mga ganoong bagay.

4. Ang mabuting pakikipagkapwa ay iyong pakikisalamuha sa ibang tao nang may buong paggalang at walang halong pagkukunwari. Ang akala ng iba, kapag mahusay sa pakikipagplastikan (gaya nang sa ginagawa ng maraming pulitiko) ay mabuting pakikipagkapwa na.

5. Ang pakikipagkapwa ay nagkakaroon ng iba’t ibang anggulo para sa iba’t ibang tao. Hinahati din ito ng marami sa iba’t ibang kategorya at antas. Hindi malay ang marami sa atin na ang mga bagay na gaya ng pakikipagkaibigan, ugnayan ng magkakapamilya, relasyon ng mag-asawa, ugnayan ng magkakatrabaho, pakikitungo sa mga pulubi, pakikisalamuha sa mga kaklase, pakikitungo sa mga kalaro at iba pang uri ng relasyon ay iba’t ibang mukha lamang ng pakikipagkapwa.

6. Naniniwala ako na ang paghubog sa pakikipagkapwa ng tao ang malaking dahilan ng pag-iral ng tao sa mundong ibabaw. Ito marahil ang dahilan kung bakit may iba’t ibang mukha ang pakikipagkapwa. Nais marahil ng Dakilang Tagapaglikha (kung ibabatay sa pananaw panrelihiyon) na matuklasan ng tao na siya bilang indibidwal ay hindi kaiba sa tao bilang isang kolektibong nilalang.

7. Sa ganang akin, ang mabuting pakikipagkapwa ay nakaugat sa malalim na pag-unawa sa kapwa tao at tauspusong pagsisikap na maitransporma ang pag-unawang iyon sa pakikitungo na makakapag-ambag sa pag-unlad ng kapwa tao. Kung gayon, ayon sa pananaw kong ito, isang espiritwal na bagay ang pakikipagkapwa at hindi lamang payak na usapin ng inter-aksyon sa ibang tao.

8. Naniniwala ako na sadyang espiritwal na bagay nga ang pakikipagkapwa. Ito marahil ang dahilan kung bakit may mga uri ng pakikipagkapwa na itinuturing natin bilang banal. Ito rin marahil ang esensya ng tinuran ng Dakilang Guro ng sangkatauhan na dapat “Mahalin mo ang iyong kapwa kagaya nang sa pagmamahal mo sa iyong sarili”.

9. Sa tahanan unang nahuhubog ang karanasan sa pakikipagkapwa. Napakahalagang tungkulin kung gayon ang pagiging isang magulang at isang napakahalagang institusyon kung gayon ang pamilya.

Ang ugnayan sa loob ng isang pamilya ang unang batayan ng isang tao kung ano ang mabuti (o hindi mabuting) pakikipagkapwa. Madalas ang mga magulang ang nagtuturo nito (lantaran man o hindi) sa pamamagitan ng kanilang mga kilos, paraan ng pananalita at paraan ng pakikitungo sa mga anak, ibang kapamilya at sa ibang tao.

Marahil ang katagang “ang tahanan ang unang paaralan ng bata at ang mga magulang ang unang guro” ay tumutukoy talaga sa “pag-aaral” sa konteksto ng pag-aaral sa pakikipagkapwa. Sa ngayon kasi, mas binibigyang-diin ng maraming magulang ang usapin ng pag-aaral sa konteksto ng akademikong pakahulugan nito.

10. Sa pagitan ng mag-asawa (na itinuturing na banal ang pagkakabuo), sadyang isang mahalagang bagay ang mabuting pakikipagkapwa. Sa tingin ko, sa panahon natin ngayon, marami ang sumasablay pagdating dito. Malamang dulot ito ng kakulangan ng pag-unawa at pagtanggap sa pagiging banal ng relasyong mag-asawa. At marahil nagiging balakid sa pag-unawa nito ang pagiging abala ng karamihan sa trabaho (o pagiging abala sa bisyo para sa iba).

Siyempre pa, malaking hadlang din sa pag-unawa kapagka ang dahilan ng pag-aasawa ay sadyang hindi ayon sa pakikipagkapwang ibinunga ng pag-ibig kundi iyong ibinunga lamang ng paghahangad ng mga bagay na materyal at makamundo.

11. Sa pagitan ng anak at magulang, nararapat ding may maayos na pakikipagkapwa. Ang mabuting pakikipagkapwa ng magulang sa anak marahil ang siyang pinakamalaking bagay na maaaring maipamana niya. At marahil ang mabuting pakikipagkapwa ng anak sa kanyang magulang ang siyang pinakamasayang alaala na maaari niyang maipabaon sa kanyang mga magulang.

12. Sa ugnayan ng mga magkakaibigan, ang mabuting pakikipagkapwa ang siyang batayan ng mga pagkakaibigang tumatagal at lalong nagiging makulay sa pagdaan ng panahon. At sa pagkakaibigang ganito, ang mabuting pakikipagkapwa ay hindi lamang nagmumula sa isang panig kundi sa lahat ng panig na kasangkot.

13. Sa panahon natin ngayon, bibihira na lamang makasalamuha ang mga taong may tunay na mabuting pakikipagkapwa. Kadalasan kasi, ang pakikipagkapwa ngayon ay natatabingan ng mga birang at pagbabalatkayo. Ang kadalasang makakadaupang-palad mo ngayon sa pakikipagkapwa ay ang mga pagkukunwari ng ibang tao at hindi ang mga tunay nilang saloobin. Tila ba ang marami ay natatakot na ipakita ang tunay nilang mukha nang walang kahit katiting na pagkukunwari.

14. Anumang kategorya at antas ng pakikisalamuha sa ibang tao, nararapat sikapin ng isang tao na maisagawa ang mabuting pakikipagkapwa. Dapat maunawaan ng tao na ang mabuting pakikipagkapwa ang daan tungo sa kanyang pag-unlad bilang tao sa mundong ito. Dapat tanggapin ng tao na ang mabuting pakikipagkapwa ang pangunahing esensya ng kanyang pag-iral sa mundong ito sapagkat ang tao bilang indibidwal ay hindi kaiba sa tao bilang kolektibong nilalang.

15. Ang mabuting pakikipagkapwa ay hindi isinasagawa upang mapuri ng iba. At lalong hindi isinasagawa ang mabuting pakikipagkapwa upang makatanggap ng gantimpala o anumang biyaya.

16. Sa lumang mga aral ng sangkatauhan, may apat na mga utos tungo sa mabuting pakikipagkapwa.
a. Pakainin ang mga nagugutom b. Painumin ang mga nauuhaw c. Damitan ang walang damit. d. Ilibing ang patay.

Tila napakapayak lamang ang mga utos na ito. Subalit alam nating lahat na malamang, iilan lamang sa ating mundo ngayon ang nagampanan ang mga tungkuling ito nang buong puso.

17. Susi sa mabuting pakikipagkapwa ang pagnanais na maging mabuti sa kapwa. Madalas, sa ating pakikipagkapwa, nais nating maging mabuti muna sa atin ang ibang tao bago tayo maging mabuti sa kanila. O kaya naman para sa ibang tao na nag-aakalang sila ang sentro ng mundo, dapat ang lahat ay maging mabuti sa kanila kahit na ano pa ang gawin nila. May mga tao naman na dahil sa kanilang disbentaheng kalagayan, iniisip na nila na obligasyon ng ibang tao na maging mabuti sa kanila. Mayroon namang iba na dahil sa kanilang bentaheng kalagayan, iniisip nila na karapatan nila na maging mabuti lamang sa piling mga pagkakataon at sa mga tao lamang na malapit sa kanila.

18. Ang mabuting pakikipagkapwa ang isa sa mga pangunahing aral na binigyang diin ng mga Dakilang Guro ng sangkatauhan.

19. Isang malaking kabalintunaan na habang umuunlad ang teknolohiyang may kinalaman sa transportasyon at komunikasyon, ay lalo yatang hindi na marunong sa mabuting pakikipagkapwa ang maraming tao.

20. Sa unang tatlong dekada ko sa mundong ibabaw (kung sakaling ito man ang una kong pag-iral sa mundong ito), marahil hindi pa rin lubos ang aking pagkaunawa hinggil sa tunay na diwa ng pakikipagkapwa. Subalit umaasa ako na sa pamamagitan ng mga kagaya nitong paghahakahaka ay unti-unting akong mahubog tungo sa pagiging isang mabuting kapwa sa lahat nang walang pagtatangi sa kulay, lahi, kalagayan, kasarian at paniniwala ng iba.

Anijun Mudan-udan
Habang umiinom ng mahiwagang salabat na tinimpla ng aking Gagawen
Apat na araw bago ang kaarawan ni Ang Nagliliwanag

Read Full Post »

Mga Palapalagay atbp Hinggil sa Dagling Baha sa Cagayan de Oro at Iligan

1. Marami ngayon ang nagtatanong kung bakit nangyari ang dagling pagbaha sa Cagayan de Oro at Iligan. At simple lamang ang sagot dito – dahil walang mga puno na pipigil sa tubig.

At bakit walang mga puno? Simpleng muli ang sagot – dahil pinagpuputol ang mga puno.

Bakit pinagpuputol ang mga puno? Dito may iba’t ibang anggulo ang mga sagot subalit kung susumahin ay parepareho lamang.

Katwiran ng mga may-ari ng kompanya sa pagtotroso – para makatulong sa ekonomiya. Malaki ang kikitain ng pamahalaan sa mga buwis na ibabayad nila at makapagbibigay pa ng hanapbuhay sa mga tao. Mabubuksan pa anila ang iba’t ibang lugar sa pamamagitan ng paggawa ng mga daan kung kaya hindi maiiwang nakatiwangwang ang mga lupa.

Katwiran ng mga may-ari ng plantasyon – para makatulong sa ekonomiya. Malaki ang kikitain ng pamahalaan sa mga buwis na ibabayad nila. Mabibigyan pa ng hanapbuhay ang maraming tao. At magagamit ang mga lupang nakatiwangwang at nagiging gubatan lamang.

Katwiran nito lamang ng mga may-ari ng mga subdibisyon – para makatulong sa ekonomiya. Malaki ang buwis na kikitain ng pamahalaan sa mga buwis na ibabayad nila. Mabibigyan pa ng hanapbuhay ang kagaya ng mga karpintero at mason. Makakatulong pa umano sila sa suliranin sa pabahay.

Katwiran ng mga may-ari ng kompanya ng pagmimina – para makatulong sa ekonomiya. Malaki ang kikitain ng pamahalaan sa mga buwis na ibabayad nila. Mabibigyan pa daw ng hanapbuhay ang mga tao. At mapagkakakitaan ang mineral na nakaimbak lamang sa ilalim ng lupa.

Katwiran ng mga maliliit na magtotroso na binansagang mga iligal na magtotroso (dahil ang malalakihan lamang ang ligal?), upang may ipalamon sa pamilya. Magkakaroon pa umano sila ng hanapbuhay kaysa sa maging mga magnanakaw, tulisan o di kaya’y pulubi.

2. Lahat na kasangkot sa pagpuputol ng mga puno ay makatwiran sa kanilang sariling pananaw. Silang lahat ay namamarali na ang kanilang ginagawa ay para sa kabutihan ng nakararami.

Subalit ang kalikasan ay bulag sa ganoong uri ng pagdadahilan. Sa lohika ng kalikasan, simple lamang ang mga bagay. Kapag pinagpuputol ang maraming puno, hahayaan ng kalikasan na magkaroon ng mga pagbaha.

Hindi kinokonsidera ng kalikasan kung malaki ang kinita na buwis ng pamahalaan. Hindi alintana ng kalikasan kung marami ang nagkaroon ng trabaho. Hindi rin kinokonsidera ng kalikasan kung naiwasang maging magnanakaw, tulisan o di kaya’y pulubi ng ibang tao.

3. Ngayong nagkakatanungan kung sino ang dapat na sisihin sa pagbaha, marami kaagad ang nakaturo sa mga iligal na magtotroso. Hindi yata maunawaan ng ibang tao ang simpleng lohika ng kalikasan na maging ligal man o iligal ang pagtotroso o pagpuputol ng puno ay pareho lamang itong magbubunga ng baha.

Syempre, iwas pusoy ngayon ang mga kompanya ng pagtotroso na malawakang namutol ng puno noon sa mga karatig lalawigan kung saan nagmumula ang katubigan na rumagasa papunta sa Cagayan de Oro at Iligan. Sa malamang ang mga may-ari ng mga kompanyang iyon ay nasa ibang bansa na ngayon upang magpakasaya sa kayamanang naipundar ng kanilang pagtotroso.

Iwas pusoy din malamang ang mga may-ari ng malalaking subdibisyon sa paligid ng mga lungsod na nabanggit. Gayundin din ang mga may-ari ng minahan (maliliit man o malalaki). Malamang ay mangingibang-bansa din sila upang hindi mapagdiskitahan.

Iwas pusoy din malamang ang mga may-ari ng malalaking plantasyon sa mga karatig lalawigan. Marahil ikakatwiran nila na matagal na silang may plantasyon at ngayon lang naman nangyari ang ganoong pagbaha. Ang hindi nila aaminin ay ang katotohanang kahit ang paanan ng kabundukan ng Kitanglad ay kanila nang binabalatan upang pagtamnan.

Ang hindi lamang makakaiwas pusoy ay ang maliliit na mga magtotroso dahil wala silang tagapagsalita na magtatanggol sa kanila sa midya. At dahil hindi kumikita ng buwis ang pamahalaan mula sa kanila.

4. Sadyang nakapanlulumo ang nangyaring trahedya sa Cagayan de Oro at Iligan. Sa mga may napinsalang ari-arian at sa mga nawalan ng mahal sa buhay, malamang hindi nila mailarawan ang saklap ng kanilang sinapit. At para sa iba, ito ay pinagmumulan ng galit na hindi rin malaman kung kanino itutuon kung kaya nagtatanong sila kung sino ang dapat managot. Ito marahil ang dahilan kung bakit mabilis ang mga daliri ng iba na ituro ang iligal na mga magtotroso. Ayaw malamang ng ibang may pananagutan na sila ang mapagbuntunan ng sisi at galit ng taumbayan.

5. Ngunit katulad ng nauna nang mga trahedyang kagaya nito, madali lamang itong masasapawan ng ibang isyu sa susunod na mga araw. Kapag may bagong pagkakaabalan na ang masmidya, mawawala na ito sa pangunahing mga usapin. At katulad ng mga naunang trahedya, tanging ang mga naging direktang biktima na lamang ang makakaalala nito.

A, sadyang napakarupok ng alaala ng bayang ito. Pinatunayan na ito ng mga trahedyang kagaya ng pagguho noon sa Cherry Hills Subdivision, ng pagbaha noong bagyong Ondoy at Milenyo, mga malawakang pagguho noon sa Quezon at iba pang nasa paanan ng Sierra Madre, mga pagguho sa Benguet, dagling baha sa Ormoc at marami pang iba na nilimot na ng marami.

Ang pinakamalungkot sa lahat ay hanggang ngayon hindi pa rin tumatalab sa isip ng marami ang aral na nais iparating ng mga trahedyang ito. Na dapat nating pangalagaan ang kalikasan upang alagaan tayo nito. Na dapat magtanim ng puno, magtanim ng mga puno, magtanim ng maraming puno!

6. Hindi kailangan ang pamahalaan upang maunawaan natin na kailangan magtanim tayo ng puno at lalong hindi kailangan ang pamahalaan upang maisagawa natin ito. Bagaman ang pamahalaan, bilang resulta ng ating kolektibong ekspresyon, ay nararapat talaga na mangunguna sa pagtitiyak ng kaligtasan ng kanyang mamamayan.

Hindi rin natin kailangan pa ng marami pang trahedyang kagaya ng nangyari sa Cagayan de oro at Iligan upang maunawaan na dapat ngayon mismo ay magsasagawa tayo ng pagtatanim ng mga puno.

Hindi rin natin kailangan pa ng bagong trahedya upang maunawaan na dapat kontrolin ang pagpapalawak ng mga plantasyon at kung maaari ay kumpiskahin ang mga lupain nila na nararapat sana ay bahagi ng gubat o nararapat na pagtamnan lamang ng mga puno at gawing gubat muli.

Hindi rin natin kailangan pa ng mas malakas na pagbaha upang mapagtanto na nararapat itigil nang tuluyan ang anumang uri ng pagtotroso. At hindi natin kailangan pa dito ng depinisyon kung ano ang ligal at iligal.

Hindi na rin natin kailangan pa na magkaroon ng malawakang pagkasira sa ari-arian at pagkalagas ng buhay upang maisip na dapat itigil ang lahat na uri ng pagmimina sapagkat nakakasira ito sa kalikasan.

7. A, simple lamang talaga ang lohika ng kalikasan. Subalit dahil ang lohika ng tao ay nakasalalay sa sinasabi niyang pag-unlad, mauudyukan pa rin ang pamahalaan ng tao na payagan ang pagtotroso, pagmimina, pagtatayo ng subdibisyon sa kahit saan, pagpapalawak sa mga plantasyon dahil magbibigay ito sa kanya ng limpaklimpak na buwis. At syempre pa, dahil sa mga aktibidad na ito ng tao, may iilang tao na magkakamal ng limpaklimpak na kayamanan.

A, simple lamang ang lohika ng kalikasan subalit ang lohika ng tao ay kabaligtaran. Sapagkat ang tao ay hindi nag-iisip ng kabutihan ng tao bilang kolektibong katawan kundi ng kanyang kabutihan bilang indibidwal.

A, simple lamang ang lohika ng kalikasan subalit ang tao ay nagmamaangmaangan na hindi niya ito maintindihan upang matugunan ang kanyang hindi masawatang kaganiran sa mga bagay na materyal.

8. Sa katutubong mga paniniwala ng mga Higaonon, sadyang nararapat na iginagalang ang kalikasan. Kabilang sa paggalang na ito ang pangangalaga sa kalikasan upang masiguro na ang lahat na tao ay mabibigyan nito ng biyaya. Tinitingnan ito bilang isang kolektibong pananagutan ng pamayanan at kung gayon, walang sinuman ang maaaring magsagawa ng mga bagay na makakasira sa kalikasan sapagkat ang kapakanan ng nakararami ang nakataya.

Kung babalikan natin ang kasaysayan, bago pa maghariharian ang mga Kastila noon at mga kampon nila sa Hilagang Mindanao, ang mga banuwang kagaya ng Cagayan de oro at Iligan ay mga banuwang saklaw sa mga teritoryo ng mga Higaonon. Subalit magmula noong panahong makarating ang mga Kastila at mga kampon nila, kasama na ang sumunod pang mga mang-aagaw ng lupain, naitaboy mula sa mga banuwang ito ang mga Higaonon.

A, sa ngalan ng pag-unlad at sibilisasyon ay itinaboy ng mga dayuhan, mapuputi man o kayumanggi ang mga ninuno kong libu-libong taon nang naging tagapangalaga ng kagubatan ng Mindanao. At kami na kanilang mga inapo ay matatagpuan na lamang ngayon na nakakalat sa kung saan-sang lupain o kung hindi man ay sa kung saang sulok sa kabundukan ng Mindanao.

A, sa ngalan ng pag-unlad at sibilisasyon din pinagpapatay ang mga nauna sa akin na lider Higaonon sapagkat ayaw nilang papasukin ang mga kompanya ng pagtotroso at mga plantasyon sa kanilang mga lupain!

A, sa ngalan ng pag-unlad at sibilisasyon din pinagpapatay ang mga lider Higaonon na nagtanggol sa kanilang mga lupain sa pangangamkam ng mga dayuhan mapuputi man o kayumanggi.

A, sa ngalan ng pag-unlad at sibilisasyon din pinagpuputol ang mga puno.

A, sa ngalan ng pag-unlad at sibilisasyon tila pareho ang naging kapalaran ng mga Higaonon at ng mga puno. Hindi talaga magiging magkalayo ang kapalaran ng tagapangalaga at ang kanyang inaalagaan sapagkat tanggap nila na sila ay iisa.

Anijun Mudan-udan
Tagkabantuwa su sakuru hi Dalanong, Pito aldaw maipes su kagsagad hi kayamat ta aldaw

Read Full Post »

Ang Pag-asa ni Maypag-asa o Kung Paano Babasahin ng Isang Katutubo si Andres Bonifacio

1. Sa murang isipan ko noon ay hindi ko maisiksik kung papaano naghatid ng pag-asa ang taong mas kilala ng maraming bata bilang taong nakatayo na may hawak na itak na handang ipanghalibas at parang sumisigaw. Matagal na panahon din ang lumipas bago ko nalaman ang tunay na kahalagahan niya sa kasaysayan ng bansang pinangalanang Las Islas Felipinas ng mga banyaga (ang pagkagamit rito ng salitang banyaga ay yaong sa nais ipakahulugan nito sa Cebuano – masasamang tao) mula sa peninsula ng Iberia na naghasik ng lagim (kaligtasan daw sabi ng mga prayle) sa mga bayan bayan (dahil wala pang sambayanan noon sapagkat hindi pa iisa bilang bayan ang buong kapuluan) ng bansang hanggang ngayo’y tinatawag sa pangalang kolonyal nito na Pilipinas.

2. Sa malamang ang yugto ng pagkasakop ng mga Kastila sa iilang sentrong bayan noon ng kapuluan (kahit ang taong binaril sa Bagumbayan dahil sa pagiging Filibustero ay nagsabi na limitado lamang ang saklaw ng kapangyarihan noon ng mga Espanyol) ay tiningnan noon ng mga mamamayang nasakop (hindi pa Pilipino dahil sa panahong iyon pa lamang binubuo ang konsepto ng pagiging Pilipino [Filipino na ito ngayon]) bilang panahon ng kawalang pag-asa. Ito marahil ang dahilan kung bakit pinili ni Andres Bonifacio ang sagisag panulat na Maypag-asa. Sapagkat sa yugtong iyon ng kanilang kawalang pag-asa ay ninais niyang maghatid ng pag-asa sa kanyang mga kababayang tinawag niyang lahat bilang mga Tagalog (malamang wala pa silang sensus noon at mga pag-aaral kung anu-ano ang mga pangkat-etniko sa bansa o kung mayroon man ay hindi nila ito mababasa dahil nasa kamay ito ng mga prayleng Espanyol).

3. At sadyang pag-asa nga ang hatid na diwa ni Maypag-asa sa kanyang mga kababayan sa Luzon. (Dapat maging malinaw na sa Luzon lamang halos ito at hindi sa buong kapuluan. Sa ibang pulo gaya ng Mindanao, binura na sa kasaysayan ang pangalan ng mga taong naghatid ng pag-asa doon [Dahil hindi pa nasusulat ang totoong kasaysayan ng mga pulo na gaya ng Mindanao sapagkat ang sinasabing kasaysayan sa maraming aklat ay walang saysay sa mga kagaya kong katutubo dahil ang nakasulat lamang doon ay kung ano ang mga nangyari sa mga taong nangamkam ng aming mga lupain at kung paano sila nakinabang sa mga likas-yaman na libu-libong taong iningatan ng aming mga kanununuan.]).

Ang hahaba at ang dami ng mga kurukuro ko ano? Ngunit dapat talaga ganyan para maging malinaw ang konteksto ng buong artikulong ito (kung matatawag man itong artikulo).

4. Sadyang kahangahanga ang ipinamalas ni Maypag-asa sa pagbibigay pag-asa sa kanyang mga kababayan partikular sa Luzon. Sa kanyang pangunguna at pamumuno naging malakas na pwersa ang kilusang kilala natin ngayon bilang Katipunan o KKK. Sa loob ng ilang panahon, natutunang umangkop ng Katipunan sa mga kahirapang nakinita na noon ng taong binaril sa Bagumbayan na nagpayo laban sa tahasang paghihimagsik na isinulong ni Maypag-asa.

(Kung hindi mo alam kung sino ang binaril sa Bagumbayan, malamang
a.) bagsak ka sa Sibika/Makabayan/Hekasi
b.) hindi ka tagarito at nagpapanggap lamang na Filipino
c.) Filipino ka pero ayaw mo
d.) walang halaga sa iyo ang mga taong namatay upang sa panahong kagaya ngayon ay malaya kang makapagbasa ng
ganito )

5. Kagaya ng mga ninuno kong bagani, matapang din at mapamaraan si Maypag-asa at ang kanyang mga kasamahan. Kung ang taong binaril sa Bagumbayan ay nag-alala sa kahandaan ng kanyang mga kababayan sa pakikidigma, si Maypag-asa ay hindi naabala sa ganoong isipin. Bagkus, gamit ang pag-asang malamang ay naramdaman niya, tiniyak niyang maging handa ang kanyang mga kababayan sa pakikidigma. At ang siniguro niyang maging handa ay ang isipan ng kanyang mga kababayan. Marahil naisip niya na kahit pa tama ang mga pagpapalagay ng taong sa kalauna’y binaril sa Bagumbayan, hindi ibig sabihin na walang magagawa upang maigpawan ang mga balakid na kakaharapin. At iyon ay dahil naniniwala siya na may pag-asa pa at ang pag- asang iyon ay mabibigyan lamang ng malinaw na mukha kung may kikilos para bigyang pag-asa ang iba.

6. Ngunit tila sadyang batas yata ng kalikasan na kung may nagdadala ng pag-asa, mayroon namang ang misyon yata ay sugbahan ang pag-asa. At ano pa nga ba ang maaaring pagsasalarawan sa mga taong hayok sa kapangyarihan (at sa kayamanan malamang!) na nagpapatay at pumatay kay Maypag-asa (at sa kapatid niya)?

Sa malamang ay tigib sa panggigipuspos ang puso ng mga taong naniwala at sumunod kay Maypag-asa nang malamang ang taong naghatid sa kanila ng pag-asa ay pinatay mismo ng mga taong nagsasabing kaanib sila sa kilusang kanyang itinatag. Kaya hindi nakapagtataka na bagaman mga “nakapag-aral daw” at mga mahuhusay na “abugado” ang iba sa lideratong pumalit kay Maypag-asa, naging bigo ang kilusan.

Ay, ang mga taong inuuod ang kaluluwa sa paghahangad ng materyal na kayamanan ay sadyang hindi makakapaghatid ng pag- asang maghahatid ng kalayaan. At mababasa pa rin hanggang ngayon sa kasaysayan na kapalit ang ilang daang libong piso ay isinuko ng mga taksil na lider ang laban.

At may gana pa ang ibang sumulat ng kasaysayan na isama ang mga pangalan ng mga taksil bilang mga bayani ng lahing ito? Sinuman sila na gumawa nang ganito ay marahil:

a. hindi alam ang kaibhan ng dumi sa kanin
b. banyaga na nagnanais magmukhang kakatwa ang bansang ito
c. amuyong ng banyaga na dolyar (oops clue yata ito) lang at “prestihiyo” ang kapalit
d. kunwari sinapian ng espiritu ng pagsisinungaling kapalit ang kayamanan at paninirahan sa ibang bansa lalo na
iyong may niyebe dahil sobrang nauto na doon lamang siya mabibigyan ng regalo ni Santa Claus sa bansang may
niyebe

7. Ang pag-asang isinulong ni Maypag-asa ay nagpasalinsalin na rin sa paglipas ng panahon. Nariyang mapunta ito sa mga kilusan ng mga magsasaka na nagnais magkaroon ng sariling lupa. Nariyang magbanyuhay ito sa mga kilusang manggagawa. Nariyang mapasalin ito sa mga kabataang umuugat sa mga dakilang anak ng bayang gaya mismo ni Maypag-asa.

Ngunit mayroon ding mga namamarali na minana nila ang pag-asang iyon samantalang ang kanila palang minana ay yaong sa mga nagpapatay at pumatay kay Maypag-asa.

8. Ang pag-asang isinulong ni Maypag-asa ay hindi kaiba sa pag-asang kailanman ay hindi lumisan sa puso ng mga ninuno kong bagani at baylan na nagtanggol sa aming mga lupain laban sa mga banyaga (mapuputi man o kayumanggi din).

Ang pag-asang pinanghawakan noon ni Maypag-asa ay hindi rin marahil kaiba sa pag-asang pinanghahawakan din ngayon ng mga kagaya kong katutubo na nagnanais ituwid ang malaking pagmamali (sapagkat sinadya!) sa kasaysayan.

Marahil ang tapang na hatid ng pag-asang isinulong ni Maypag-asa ay hindi rin kaiba sa tapang na hatid ng pag-asang minana ko sa aking mga ninuno sa kanilang paninindigan laban sa sinumang mga banyaga na nagnais mapugutan ng ulo, matuhog ng sibat at/o maging kilawin ng talabusaw ang atay at puso.

Hiay! Managkawad ka su lisen hi Buuy Maliga! Lumagunhat ka su kawanan hi Agyu! Manautsaut ka su gibang hi Aniyun Minayun Anlaw!

Anijun Mudan-udan
Isang siklo ng buwan bago ang kaarawan ni Ang Nagliliwanag,
Panahong malapit nang mabasa ang Mga Antoka hu Balagbat

Read Full Post »