Feeds:
Mga Paskil
Mga Puna

Archive for Mayo, 2016

Ang mga Kolonisador

1. Ayon sa mga hakahaka ng iba, tatlo raw ang dahilan ng kolonisador na Kastila sa kanilang pangongolonya. Una raw, upang ipalaganap ang kanilang diyos. Ikalawa,upang magkamit ng ginto o kayamanan. At ang ikatlo, upang magkamit ng glorya o katanyagan.

Subalit kung susuriin kung ano ang nangyari sa kasaysayan, malinaw na isa lamang ang dahilan ng kolonisador na Kastila sa kanyang pangongolonya – kayamanan. Isinangkalan lamang niya ang ideya ng diyos upang lalong magkamal ng kayamanan. Sapagkat nang maisanla na ng mga nagpakolonya ang kanilang kaluluwa sa bagong mga diyos na dala ng Kastila, uminog na lamang ang kanilang mga buhay sa pagpapayaman sa kolonisador na Kastila. Saksi dito ang naglalakihang mga bahay Kastila at mga simbahan sa Intramuros at mga pueblo sa mga lalawigan habang ang karaniwang nagpakolonya ay nanirahan sa bahay kubo. Kinailangan lamang nila ang konsepto ng diyos upang isuko ng mga magpapakolonya ang lahat. Subalit sa puso ng kolonisador na Kastila, kayamanan lamang ang itinuturing niyang diyos. At hindi niya maikukubli ito sa pagsamba ng mga rebultong yari sa ginto. Sapagkat hindi ang representasyon ng rebulto ang sinasamba niya kundi ang ginto na ginamit niya sa paggawa ng rebulto.

Para sa kolonisador na Kastila, makakamit niya ang katanyagan sa pamamagitan ng kayamanan. Kaya masigasig siya sa pangangamkam ng ariarian ng mga katutubo. Masidhi ang kanyang hangarin na kamkamin ang lahat na kayamanang kanyang makita. Walang makakaligtas sa kanya. Kahit ang magagandang dilag na itinuturing na yaman ng kanilang mga magulang ay hindi ligtas sa kanyang kasibaan.

Bundat at tulo laway na nakangisi ang larawan ng kolonisador na Kastila.

2. May tsismis na ang dahilan ng pangongolonya ng sampid at nangamkam din sa Hilagang Amerika ay diumano sinabihan siya ng kanyang diyos na alagaan ang kanyang kayumangging kapatid. Gaya ng kolonisador na Kastila, nais niyang isangkalan ang kanyang diyos sa kanyang pangangamkam ng kayamanang hindi kanya. Mula sa kolonisador na Kastila, natutunan niya na mas madaling mangamkam kapag diyos ang ginamit na sangkalan sa pagpapatupad ng kanyang pangangamkam. At mula sa pagsusuri sa karanasan ng kolonisador na Kastila, nalaman niyang higit na maging mabisa ang pangangamkam kapag binigyan niya ng “edukasyon” kuno ang mga nagpapakolonya. At hindi siya nagkamali, dahil mula sa mga sinasabing “nakapag-aral”, kusang isinuko ng mga ito ang kanilang mga kayamanan. Kahit pa umabot sa puntong nagmukha na silang utu-uto, hindi magkamayaw ang mga “nakapag-aral” sa kanilang pagpapayaman sa kolonisador na Amerikano.

3. Tuso ang mga kolonisador. Wala silang pakundangan sa paggamit ng kahit anong paraan upang alipinin ang mga nagpapakolonya. Walang ibang nais ang mga kolonisador kundi ang tuluy-tuloy na magkamal ng kayamanan.

Sapilitang tinipon ng Kastila ang mga nagpakolonya. Ikinulong niya ang mga nagpakolonya sa kulungang tinawag niyang reduccion. Nang umugat na sa mga nagpakolonya ang kanyang itinanim na mga kabulastugan, malaya niyang ginawang gatasan ang mga nagpakolonya. At ang mga nagpakolonya ang naging mabisa niyang sandata upang kolonyahin pa ang ibang ayaw magpakolonya gaya ng mga katutubo ng Mindanaw.

Gaya ng Kastila, sapilitan ding tinipon ng Amerikano ang mga nagpakolonya. Ito ay upang magkaroon siya ng manggawang bukid sa kanyang mga plantasyon. Ginawa niyang maging tagaluwas ng maraming prutas ang mga nagpakolonya at limpaklimpak ang kita niya dito. At gamit ang mga masugid na nagpakolonya sa kanya mula sa Luzon at Visayas, marahas niyang inagawan ng lupain ang mga katutubo ng Mindanaw. Ginamit niyang sangkalan ang kanyang pagbili sa ari-ariang ibinenta ng Kastila sa kanya kahit na alam niyang hindi naman pag-aari ng Kastila ang kanyang ibinenta. Wala siyang pakialam sa ligalidad dahil para sa kanya, ang lakas ng armas ang magtatakda kung ano ang ligal. Kaya gaya ng Kastila, inisip niyang pag-aari niya ang mga lupain at mga tao na para sa kanya ay kanya nang nabili sa subastahan sa Paris.

4. Ayon sa Kastila, dumating siya upang iligtas ang lahat mula sa kampon ng diyablo. Mayroon namang mga nauto at kusang nagpauto. Nagtaka na lamang sila dahil naging impyerno ang kanilang buhay mula nang magpakolonya sila sa Kastila.

Ayon sa Amerikano, dumating siya upang turuan ang lahat upang hindi maging mangmang. Marami din ang mga nauto at nagpauto. At mula nang matuto silang magbasa at magbilang ayon sa turo ng Amerikano, naging alipin na sila at nagpakolonya hanggang sa kasalukuyan.

5. Simple lamang ang paraan ng mga kolonisador sa kanilang pangongolonya. Ang mga nagpakolonya ay inalipin at pinagkakitaan. Ang mga hindi nagpakolonya ay pinagpapatay at pinagkakitaan pa rin.

Hindi isyu sa mga kolonisador ang paglapastangan nila sa karapatang pantao. Para sa kanila, sila lang ang tao at ang iba ay mga hayop. Walang katiting ng pagiging makatao sa kanilang balat. Sila ang personipikasyon ng diyablo na kanilang ipinanakot sa mga kokolonyahin.

6. Isang kakatwang bahagi sa kasaysayan ng mga katutubo ng Mindanaw nang may nagsabi na dumating ang Amerikano upang turuan sila hinggil sa kalinisan. Sapagkat ang sinasabing magtuturo sa kanila ng kalinisan ay bibihira lamang maligo sa loob ng isang buwan samantalang ang tuturuan ng kalinisan ay karaniwan lamang noon na tatlong beses maligo sa loob ng isang araw.

ISang kakatwang bahagi ng kasaysayan ng mga katutubo ng Mindanaw nang may nagsabi na dumating ang Kastila upang turuan sila na maging mabuting tao. Sapagkat ang sinasabing magtuturo sa kanila ng kagandahang asal at kabanalan ay lantarang balakyot at alagad ng kasamaan. Samantalang ang mga katutubo, hindi man santo, ay mataas ang pagpapahalaga sa kapwa tao.

7. Anumang maskara ang isuot ng kolonisador, alam ng katutubo ng Mindanaw ang kanyang totoong mukha. Anumang pagbabalatkayo ang gawin ng kolonisador, hindi niya malilinlang ang katutubo ng Mindanaw. At kahit ngayong ang mga nagpakolonya mula sa Luzon at Visayas ang ginawang mukha ng kolonisador, hindi ito lingid sa kaalaman ng katutubo ng Mindanaw.

Walang kahit anumang bagay ang maaaring ipagpasalamat ng katutubo ng Mindanaw sa kolonisador. Ang mga kolonisador ang may malaking pagkakautang sa mga katutubo ng Mindanaw. Subalit makapal ang mukha ng mga kolonisador. Hindi sila nagbabayad ng utang kahit singilin mo nang harapan.

Read Full Post »

Ang Estado ng mga Setler

1. Ang estado ng mga setler ay tagapagmana lamang ng estadong itinatag ng mga kolonisador. Ang mga kolonisador na tinutukoy dito ay ang ganid na Kastila at ang ganid na Amerikano. Nang mahirapan na ang Kastila, ibinenta na niya ang kanya kunong nasasakupan tungo sa ganid na Amerikano. Iyon nga lang, ibinenta niya ang lupain at mga taong kailanman ay hindi niya pag-aari.

2. Mula sa bentahan sa pagitan ng Kastila at Amerikano, binigyang ligalidad ng dahas ang pangangamkam ng estadong kolonyal sa lupain ng mga katutubo ng Mindanaw. Gamit ang kanilang karanasan sa pangangamkam din sa lupain ng mga Indian sa Hilagang Amerika, muli nilang sinariwa ang bisa ng kalkuladong kalupitan na naglalayong mahigop ang lahat na pakinabang mula sa buhay at ariarian ng mga katutubo ng isla.

3. Nang dumating na ang yugto na hindi na nila direktang mapanghawakan ang itinuturing nilang kolonya, isinalin ng ganid na Amerikano ang estado sa kanilang mga masugid na tagasunod sa kanilang mga kinolonya. Kabilang sa mga masugid nilang tagasunod ang mula sa mga prinsipalya na natuto nang maging himod-puwet sa mga Kastila. Gayundin ang mga bastardo ng mga Kastila at siyempre, ang mga bastardo mismo ng mga Amerikano. Mula sa pagkakahalohalo at pagkakalabolabo ng mga interes ng mga taong ito, iniluwal ang bastardong estado na siyang naging tagapamandila sa pagpapatuloy ng pangongolonya.

At dahil hindi naman talaga ligal na bahagi ng teritoryo ng estadong kolonyal, naging puspusan ang pagsisikap ng bastardong estadong tagapagmana nito na kolonyahing mabuti ang isla ng Mindanaw. Ginawa ito ng estado upang burahin sa isip ng mga katutubo ang katotohanang hindi kabilang ang isla sa kanilang estado. Ginawa ito ng estado upang burahin mismo ang lahi ng mga katutubo.

4. Sa pangangasiwa ng estado ng mga setler, naging malawakan ang pangangamkam ng mga setler sa lupain ng mga katutubo ng Mindanaw. Siyempre, pangunahin pa ring nakinabang sa pangangamkam na ito ang mga ganid na kolonisador sa pamamagitan ng kanilang mga kompanya. Nakinabang din nang husto ang estado ng mga setler at ang mga opisyal sa estadong ito. Siyempre, nakinabang ang mga setler na sadyang inakit at dinala sa isla ng Mindanaw upang maging mabisang katulong sa pangangamkam ng lupain ng mga katutubo.

Ginawang kalasag ng estado ng mga setler ang mga setler. Sila ang sadyang iniharap ng estado ng mga setler upang sistematikong mapalayas ang mga katutubo sa kanilang mga lupain. Gamit ang mga institusyong gaya ng edukasyon, sinubukang burahin ng estado ng mga setler (sa pakikipagtulungan ng mga setler) ang alaala ng mga katutubo hinggil sa kanilang pagmamay-ari sa isla ng Mindanaw. Tinangka nila itong palitan ng konsepto na ang lahat na naninirahan sa isla ay mga Pilipino. Gamit ang konseptong ito, pilit nilang isinasalaksak sa isipan ng mga katutubo na ang lahat ay may karapatan sa lupain ng isla ng Mindanaw. Gamit ang naturang konsepto, hanggang ngayon ay pilit nilang isinasalaksak sa mga katutubo ng Mindanaw na tanggapin na lamang kung ano na ang kalagayan ngayon. Wala na raw magagawa pa. Na ang ibig sabihin, hayaan na lamang na hindi mabigyan ng katarungan ang pangangamkam ng estado sa lupain ng mga katutubo at kalimutan na lamang na sa proseso ng kanilang pangangamkam, maraming katutubo ang kanilang pinatay. Nais ng estado ng mga setler na kalimutan na lamang ng mga katutubo na kaya naghirap ang kanilang buhay ay dahil kinakamkam ng estado ng mga setler ang kanilang mga lupain.

5. Ang estado ng mga setler ang nagbigay pahintulot sa mga kompanya ng pagtotroso upang kalbuhin nang malawakan ang kagubatan ng isla ng Mindanaw. Kahit nga ang isang unibersidad sa Gitnang Mindanaw na itinayo ng estado ng mga setler ay naging konsesyunaryo pa ng pagtotroso. Ang pagkalbo sa kagubatan ng isla ay naging kapakipakinabang din sa mga setler dahil ginawa nilang sakahan ang nakalbong kagubatan. Tuwangtuwa ang mga setler sa matatabang kalupaan na dati ay kagubatan. Ginawa na nila itong permanenteng sakahan at tirahan. Ito ang pangunahing dahilan kung bakit tuluyan nang nakalbo ang maraming kagubatan sa isla ng Mindanaw.

Ang estado ng mga setler ay estadong wala sa kontrol ng mga setler. Malinaw sa mga katutubo na ang estado ng mga setler ay kontrolado lamang ng iilang mayayaman mula sa mga pinagmulang lugar ng mga setler. Ang may kontrol sa estado ng mga setler ay siya ring mga may-ari ng mga kompanya ng pagmimina, kompanya ng pagtotroso at mga malalaking kompanya sa agrikultura.

6. Kaaway ng estado ng mga setler ang sinumang lumalaban sa mga hakbangin nito na mapanira hindi lamang sa kalikasan kundi sa buhay at ariarian ng mga katutubo ng Mindanaw. Hanggang sa kasalukuyan, nagpapatuloy ang ganitong kalakaran. Binabansagang kasapakat ng mga rebeldeng komunista ang sinumang katutubo na nangangahas na ipagtanggol ang kanilang lupaing ninuno laban sa pandarambong ng mga kompanya ng pagmiminang pagmamay-ari ng mga haligi ng estado ng mga setler. Hindi matanggap ng estado ng mga setler na hanggang ngayon, malinaw pa rin sa mga katutubo na sila ang tunay na may-ari ng isla ng Mindanaw. Kung kaya, ang tanging paraan na naiisip ng estado ng mga setler at ng mga kasapakat nito ay ang lipulin ang mga katutubo.

7. Ang estado ng mga setler ay estadong mamamatay-tao. Hindi ito makontento na alisan ng kabuhayan ang mga katutubo sa pamamagitan ng pangangamkam ng lupain ng katutubo. Maliban sa pagkamkam sa lupain ng mga katutubo ng isla, matagal nang ginagamit ng estadong setler ang mga paramilitar upang pagpapatayin ang mga katutubong lumalaban para sa kanilang lupaing ninuno. Gamit na sangkalan ang paglaganap ng mga rebeldeng komunista sa kabundukan ng Mindanaw, dinadahas ng estado ang mga pamayanang katutubo sa pamamagitan ng mga operasyong militar na ang laging nasasalanta ay ang mga katutubo at hindi ang mga rebeldeng komunista.

Tuwang tuwa ang estado dahil may sangkalan ito na mapalayas ang mga katutubo sa kanilang lupain. Dahil dito, nabibigyang puwang ang mga kompanya sa pagmimina na kamkamin ang lupain ng mga katutubo upang hukayin ang mga mina ng ginto.

Tuwang tuwa din marahil ang mga rebeldeng komunista dahil magiging mabisang pangrekrut sa kanilang hanay ang mga hakbang ng estado. Parehong wagi ang estado ng mga setler at ang mga rebeldeng komunista sa ganitong sitwasyon. At ang laging talunan lamang ay ang mga katutubo ng Mindanaw.

Sadyang tuso at malupit ang estado ng mga setler. Manang mana talaga ito sa katusuhan at kalupitan ng estadong kolonyal ng mga kolonisador. Ah, sadyang ang estado ng mga setler ay naging ganap na rin ang pagiging kolonisador sa lupain ng mga katutubo ng Mindanaw.

Read Full Post »

Ang Setler

1. Dalawa lamang ang uri ng tao sa Mindanaw – ang katutubo ng Mindanaw at ang setler.

Ang setler ay hindi taal na taga-Mindanaw. Galing siya sa Luzon o sa Visayas. Ang kolonyal na pamahalaan ang nangasiwa upang mapasakamay niya ang kalupaan ng Mindanaw. Gamit ang dahas ng estado at ang mga institusyon nito, naposisyonan ng setler ang pinakamatatabang lupain ng Mindanaw.

2. Iba’t iba rin ang dahilan kung bakit naging setler ang isang setler. May setler na naging setler dahil walang siyang lupa sa Luzon o sa Visayas. Kaya sinamantala niya ang mungkahi ng estado na manirahan siya sa Mindanaw dahil doon bibigyan siya ng libreng lupa. Ipinamahagi ng estado sa mga setler ang lupa na hindi naman totoong pag-aari ng estado.

May setler din na naging setler dahil gusto niyang tuparin ang atas sa kanya ng kolonyalismo. At iyon ay ang gawing Kristiyano ang mga paganong katutubo ng Mindanaw at ang mga Islamisadong katutubo ng Mindanaw. Sila iyong mga naniniwala na ang daan ng katubusan ay para lamang sa mga Kristiyano.

May mga setler naman na naging setler dahil nagayuma sa maraming posibilidad ng Mindanaw na itinuturing nilang isang prontera. Ang ilan sa kanila’y naging mga opisyal ng kolonyal na estado. Ang iba naman nagtayo ng mga rantso. At ang iba’y nagsipagnesgosyo. Sa tindi nga ng pagkahumaling sa pagnenegosyo, ang isang kumander umano dati ng mga “Katipunero” kuno sa Hilagang Mindanaw ay mas inatupag ang pagbubuo ng monopolyo sa abaka kaysa sa labanan ang mga Amerikano.

3. Naging aktibo ang setler sa pagkamkam ng lupain ng mga katutubo ng Mindanaw. Bagay ito na nais ng setler na kalimutan na lang sa kasaysayan. Bagay ito na nais na rin ng estado na ibaon sa limot. Ayaw ng estado na maungkat ang iligal na pagkasama ng Mindanaw sa bentahan sa Paris kung saan ibenenta ng ganid na Kastila tungo sa ganid na Amerikano ang lupaing hindi niya pag-aari.

4.Hindi maubos maisip ng katutubo ng Mindanaw kung papaanong tinanggap ng mga “nakapag-aral” na setler ang ligalidad ng pamamahagi ng estado ng lupaing hindi naman kanya. Hindi maubos maisip ng katutubo ng Mindanaw kung papaanong naging bulag sa katotohanang ito ang mga historyador ng bansang binansagan ayon sa pangalan ng isang prinsipeng dayuhan.

Ah, marahil Kinulang sa talino ang mga historyador upang masuri na hindi bahagi ng kanilang bansa ang Mindanaw. O sadyang hindi nila ito babanggitin dahil sila ay tapat sa kasaysayan ayon sa pananaw ng mga kolonisador nila?

5. Mataas ang ihi ng setler. Ayon sa kanyang naratibo, hindi uunlad ang Mindanaw kung hindi siya dumating. Kuhang kuha niya ang tono ng kolonisador na nagwika noon na kung hindi sila dumating ay hindi uunlad ang mga katutubo. Manang mana ang setler sa mga kolonisador. Gamit ang prinsipyo ng kolonisador, naging masugid na kolonisador din ang setler. Aniya, may karapatan siya sa lupain ng katutubo dahil siya ang nagdadala ng karunungan at pag-unlad.

Ito ang ipinangangalandakan ng mga teorista ng estado ng mga setler. Na tila ba, sila lamang ang may monopolyo kung ano ang ideya ng karunungan at pag-unlad. Para sa kanila, mas matalino ang mga setler na kumalbo sa kagubatan ng Mindanaw kaysa mga katutubong pinatay dahil ayaw nilang makalbo ang kagubatan. Sa kanilang lohika, ang pag-unlad ay ang pagkalason sa mga kailogan dahil sa lasong kemikal ng mga plantasyon. Mas maunlad para sa kanila ngayong kahit kaunting ulan lamang ay binabaha na ang mga lungsod. Para sa kanila, tanda ng kanilang karunungan ang taunang pagkabitakbitak ng lupang sakahan pagdating ng tag-init.

Hindi anila magkakaroon ng mga kalsada kung wala ang setler. Hindi anila magkakaroon ng mga negosyo kung hindi dumating ang mga setler. Hindi anila uunlad ang Mindanaw kung hindi dahil sa setler. Ah, sadyang mataas ang kanilang pagtingin sa sarili kahit na alam naman ng katutubo kung bakit sila dumating at kung bakit nila nilisan ang Luzon at Visayas.

6. Ayaw ng setler na tawagin siyang setler. Nawawalan ng bisa ang kanyang pag-angkin sa lupaing hindi kanya pag tinawag siyang setler. Dahil matagal na siyang nanirahan sa Mindanaw, maaari na rin daw siyang tawaging lumad sa Mindanaw. Ayaw ng setler na balikan ang kasaysayan kung paano sila nakarating sa Mindanaw. Sa ngayon,nais nilang kalimutan na lamang lahat iyon.

Sa lohika ng setler, sasabihin niya, mga Pilipino naman tayong lahat. Tayong lahat daw ay magkakapatid. Hindi nila alam na matagal nang tumanaw ng pagiging kapatid ang mga katutubo ng Mindanaw. Subalit ang mga setler ang hindi nakakaramdam na kapatid nila ang mga katutubo. Sapagkat bakit naging aktibo sila sa pagpapatupad ng pangangamkam ng estado sa lupain ng mga katutubo kung sila nga ay tumatanaw ng pagiging kapatid?

Malabo ang pangangatuwiran ng setler sa pagiging kapatid. Mas malinaw na siya ay setler na hindi taal na tagaMindanaw at ang interes niya’y kagaya ng interes ng kanyang estado – ang lipulin ang mga katutubo upang maging ganap ang kanilang pag-angkin sa islang hindi kanila.

Ah, kung duguan ang kamay ng estado ng mga setler, duguan din ang kamay ng mga setler. At hindi ito mahuhugasan ng simpleng pagsasabi na lahat tayo ay Pilipino. Hinding hindi ito mahuhugasan ng simpleng pagsasabi na may programa ang estado para sa mga katutubo ng Mindanaw. Sapagkat ang malinaw lamang na programa ng estado ay paglipol sa mga totoong tagapagmana ng Mindanaw.

7. Ngayon kayang isang setler na ang pangulo ng estadong nangamkam ng lupaing hindi kanya, may pagkakataon kayang balikan ng estado ang kasaysayan kung bakit niya kinamkam ang lupaing hindi kanya? Mapapakinggan kaya ang matagal nang itinatanong ng katutubo kung ano ang karapatan ng estado ng mga setler na kamkamin ang lupain ng mga katutubo?

Read Full Post »